Een hotbed met paardenmest voor een vroege start van het moestuinseizoen

Vroeg zaaien zonder kas kan met een hotbed: een bak gevuld met paardenmest die van binnenuit warmte produceert. Deze klassieke techniek geeft een vroege start, verlengt het moestuinseizoen en levert later ook nog voeding voor de bodem.

In februari maakten we een nieuw hotbed van wilgen. De wilgentenen kregen we cadeau van MeerBomen (shoutout naar de afdeling Haarlem!), wat perfect uitkwam, want ons oude hotbed was na drie jaar compleet ingestort. De bak staat op de kop van twee bedden en we hebben er alle seizoenen plezier van, steeds weer op een andere manier. Wat is een hotbed?

Een hotbed is een verhoogde bak gevuld met paardenmest en stro, met daarboven een dikke laag aarde om in te zaaien. Terwijl de mest composteert, produceren micro-organismen warmte, waardoor het bed van binnen opwarmt. De bovenste laag aarde wordt zo warmer dan de omliggende bodem, en daardoor kunnen vroege gewassen al opkomen terwijl het buiten nog koud is. Daarom wordt een hotbed trouwens ook wel een warme bak of broeibak genoemd.

Hotbed met paardenmest en een dikke laag aarde Een klassieke tuindersmethode Een hotbed is een klassieke tuindersmethode die ervoor zorgt dat de grond sneller opwarmt en gewas eerder beginnen te groeien. We zagen hem voor het eerst in The Victorian Kitchen Garden, een geweldige (en klassieke) BBC-serie uit 1987 over een moestuin op een landgoed in de negentiende eeuw. In de januari-aflevering zie je hoofdtuinder Harry Dodson het principe uitleggen (begin uitleg: 19min10).

Het programma is een kijktip op zich. Aan de hand van Dodson, type-every-inch-an-Englishman, reis je zo honderdvijftig jaar terug in de tijd. Je steekt er veel van op, bijvoorbeeld over eten met de seizoenen in een tijd zonder supermarkt of koelkast. Aan de ene kant gebruikt deze tuinbaas ouderwetse, natuurlijke methodes zoals hotbeds en inkuilen, maar aan de andere kant laat hij ook technieken zien die we nu nooit meer zouden propageren, zoals dierenvallen, een kas uitroken met tabak of zelf kunstmest maken. Het is al met al een heerlijk tijdsbeeld van zowel de Victoriaanse tuinpraktijk als de jaren tachtig waarin het werd gefilmd.

Hotbed gevuld met mulch Opslagplek voor mulch Terug naar ons hotbed. Voordat de wilgenbak die rol krijgt, gebruiken we 'm eerst heel praktisch als opslagplek. In februari en begin maart halen we alle mulch van onze bedden om de bodem te laten opwarmen. Deze plantenresten liggen in de winter op de bedden om de bodem te beschermen en te voeden. De mulch blijft maar kort in het hotbed, want in het vroege voorjaar gaat hele boel weer terug het land op, bijvoorbeeld onder kolen of bij rabarber, om uitdroging van de grond te voorkomen, onkruid te onderdrukken en de bodem te voeden.

Paardenmest, gemend met stro Half maart is de bak weer leeg en vullen 'm met paardenmest gemengd met stro. Op het landgoed staat een container waar paardeneigenaren mest in wegbrengen. Met vele kruiwagens brengen we die naar ons hotbed. Altijd een weer een memorabel moment, waar de ene cursist meer lol in heeft dan de ander. Tijdens het composteren gaat de mest broeien en kan de temperatuur in het hotbed oplopen tot 50 tot 70 graden Celsius. Voor wie zich zorgen maakt voor parasieten of andere 'enge' beestjes in de mest: de hitte schakelt die uit. Bovendien komt daarboven nog een dikke laag compost van minimaal dertig centimeter; je wilt niet dat de jonge wortels de verse mest raken.

Hotbed met vroege lentegewassen sla, radijs en spinazie Vroege voorjaarsteelt: sla, radijs en spinazie kiemen eerder in een hotbed Daarna kun je zaaien. Vooral snijsla, radijsjes, rucola en spinazie reageren snel op de warmte van onderaf. De opkomst is vlot. Wie echt voorsprong wil houden, zet er een glazen kap overheen zodat er ook warmte van boven komt. Maar dan moet je wel dagelijks even kijken of het nog allemaal goed gaat, en of de kap er niet soms af moet: uitdroging ligt op de loer en te veel zon kan einde oefening voor je jonge kweeksels betekenen. De overkapping helpt vooral eind maart en begin april, als het buiten nog flink koud kan zijn en de broei van de mest langzaam afneemt.

Pompoenen in ons hotbed Half mei krijgt de bak weer een nieuwe rol (wat is ons hotbed toch een multi-inzetbare vriendin!). Dan zetten we er pompoenplantjes in. En die willen wel groeien in die paardenmest. Ze ranken rijkelijk en decoratief over de bak en leveren elk jaar een prachtige opbrengst op.

Pompoenen in ons hotbed Verteerde mest over de bedden: cirkel rond In de winter scheppen we de verteerde mest er weer uit en verdelen die over onze bedden. Dan is de cirkel rond en eindigt wat begon als warmtebron als voeding voor de bodem. Wat begon als een nostalgisch experiment, blijkt verrassend te zijn. Conclusie 1: niks mis mee, die oude tuinderskennis. Conclusie 2: ga de BBC-serie kijken.

Bekijk onze video hier: